Dwa różne kolory oczu – czym jest heterochromia, skąd się bierze i jakie ma rodzaje?

Dwa różne kolory oczu najczęściej oznaczają heterochromię, czyli nierówne zabarwienie tęczówek wynikające z różnej ilości melaniny. Może dotyczyć całych oczu albo tylko fragmentu jednej tęczówki, dlatego nie zawsze od razu wygląda tak samo. Najważniejsze w praktyce jest to, czy taka różnica była od zawsze, czy pojawiła się nagle. To właśnie ten moment pomaga odróżnić niegroźną cechę wyglądu od zmiany, którą trzeba ocenić u okulisty.

Czym jest heterochromia i jak ją rozpoznać?

Heterochromię rozpoznaje się po tym, że oba oczy mają różny kolor albo jedna tęczówka ma więcej niż jeden odcień. Powodem jest nierówna ilość melaniny lub jej nierówne rozmieszczenie w tęczówce. Różnica może być bardzo wyraźna, ale czasem widać tylko odmienny pierścień wokół źrenicy albo jaśniejszy sektor tęczówki.

  • całkowita — każde oko ma inny kolor,
  • częściowa — fragment jednej tęczówki ma inny kolor,
  • centralna — wokół źrenicy widać inny pierścień barwy.

W ocenie takiej różnicy najwięcej mówi jej historia, a nie sam wygląd. Jeśli kolor oczu był taki od początku życia i pozostaje stały, częściej chodzi o cechę wrodzoną. Jeśli zmiana pojawiła się później albo zaczęła się nasilać, wymaga dokładniejszej oceny. Do rozpoznania ważne jest też to, czy zmiana obejmuje całe oko, tylko część tęczówki oraz czy towarzyszą jej inne objawy.

Heterochromia nie zawsze wpływa na widzenie

Sama heterochromia zwykle nie pogarsza widzenia i często nie wymaga żadnego leczenia. Dotyczy to przede wszystkim postaci wrodzonej, która od lat wygląda tak samo. W takiej sytuacji różnica koloru oczu jest najczęściej cechą wyglądu, a nie problemem wpływającym na codzienne funkcjonowanie. Dlatego sam kolor nie mówi jeszcze, czy dzieje się coś groźnego.

Znaczenie praktyczne pojawia się wtedy, gdy kolor oka zmienia się nagle albo towarzyszą mu inne dolegliwości. Nagłej różnicy barwy nie warto traktować jak ciekawostki ani maskować jej bez wyjaśnienia przyczyny. Po urazie, stanie zapalnym, krwawieniu do oka, chorobie oka albo po niektórych lekach zmiana może wymagać leczenia przyczyny. Jeżeli wraz ze zmianą pojawia się ból, zaczerwienienie, światłowstręt lub gorsze widzenie, potrzebna jest pilna ocena okulistyczna.

Jakie są rodzaje heterochromii i czym się różnią?

Wyróżnia się heterochromię całkowitą, częściową i centralną, a różnią się one miejscem odmiennego zabarwienia tęczówki. Ten podział opisuje wygląd barwy, a nie jej przyczynę. Dlatego sam rodzaj heterochromii nie rozstrzyga jeszcze, czy to cecha wrodzona, czy zmiana nabyta.

  • Całkowita — każde oko ma inny kolor,
  • Częściowa — tylko fragment jednej tęczówki ma inny odcień,
  • Centralna — wokół źrenicy widać wyraźny pierścień innej barwy.

W praktyce najłatwiej zauważyć postać całkowitą, bo różnica dotyczy obu oczu. Postać częściowa i centralna bywa subtelniejsza, więc warto ocenić, czy odmienny kolor zajmuje sektor tęczówki, czy układa się wokół źrenicy. Najważniejsze nie jest to, jak wyraźna jest różnica, ale czy jej obraz pozostaje stały, czy zaczął się zmieniać.

Przyczyny wrodzonej heterochromii – co warto wiedzieć?

Wrodzona heterochromia najczęściej wynika z genetyki i jest obecna od początku życia. Zwykle ma stały wygląd przez lata i sama w sobie nie pogarsza widzenia. To właśnie trwałość tej cechy najlepiej odróżnia ją od zmian, które pojawiają się później.

Może występować samodzielnie albo razem z innymi cechami rozwojowymi. Jeśli różnica koloru jest widoczna na starych zdjęciach i nie zmienia się z czasem, częściej pasuje do postaci wrodzonej. Taka stabilna heterochromia zazwyczaj nie ogranicza codziennego funkcjonowania, ale każdą nową lub niejasną zmianę nadal powinien ocenić okulista.

Jakie są przyczyny nabytej heterochromii i na co zwrócić uwagę?

Nabyta heterochromia oznacza zmianę koloru oka, która pojawiła się później, a wcześniej nie była obecna. Może wystąpić po urazie, stanie zapalnym, chorobie oka, krwawieniu do oka lub po niektórych lekach. Rzadziej towarzyszy chorobom ogólnym. Nowa różnica barwy wymaga oceny przyczyny, a nie tylko samego wyglądu tęczówki.

Najwięcej mówi to, kiedy zmiana się pojawiła i czy nadal postępuje. Trzeba też sprawdzić, czy dotyczy całej tęczówki, czy tylko jej fragmentu. Pomaga porównanie obecnego wyglądu ze starszymi zdjęciami. Dobrze jest zapisać też inne objawy, bo ułatwia to późniejszą ocenę okulistyczną.

Objawy alarmowe przy heterochromii – kiedy udać się do okulisty?

Do okulisty trzeba zgłosić się pilnie, gdy różnica koloru pojawia się nagle albo towarzyszą jej inne dolegliwości. Takie objawy mogą wskazywać, że za zmianą stoi uraz, stan zapalny lub inna nabyta przyczyna. Stabilna, wrodzona heterochromia zwykle nie daje takiego obrazu.

  • nagła zmiana koloru jednego oka,
  • ból oka,
  • zaczerwienienie,
  • światłowstręt,
  • pogorszenie widzenia,
  • uraz oka,
  • opadanie powieki lub różna szerokość źrenic.

Nie należy uznawać nagłej heterochromii za cechę urody, jeśli pojawiła się po urazie, zapaleniu albo razem ze spadkiem ostrości widzenia. W takiej sytuacji okulista ocenia tęczówkę, źrenice, ciśnienie w oku, przedni odcinek i dno oka. Warto przygotować informacje o lekach, urazach i czasie pojawienia się zmiany, bo to ułatwia trafną ocenę.

Czego unikać przy nagłej zmianie koloru oczu?

Przy nagłej zmianie koloru oczu nie wolno jej bagatelizować ani traktować wyłącznie jako kwestii wyglądu. Nowa różnica barwy może towarzyszyć urazowi, zapaleniu lub innej przyczynie nabytej. Największym błędem jest czekanie, aż kolor „sam wróci”, gdy jednocześnie pojawia się ból, zaczerwienienie albo gorsze widzenie.

  • nie zakładać, że to tylko cecha urody,
  • nie ignorować zmiany po urazie lub stanie zapalnym,
  • nie maskować nowej różnicy barwy bez ustalenia przyczyny,
  • nie pomijać informacji o lekach i momencie pojawienia się zmiany,
  • nie odkładać wizyty, gdy występują objawy alarmowe.

Pomaga proste przygotowanie do wizyty. Porównaj obecny wygląd oka ze starszymi zdjęciami i zapisz, od kiedy kolor wygląda inaczej. Zanotuj też objawy towarzyszące, bo ułatwiają ocenę przyczyny. Jeśli zmiana jest nowa lub budzi niepokój, najrozsądniejszą decyzją jest badanie okulistyczne, a nie obserwacja bez terminu.

Nadzór merytoryczny

Tekst został przygotowany pod nadzorem:

Łukasz Szczotka – optometrysta Soczewki24

Łukasz Szczotka

Optometrysta Soczewki24

W branży od prawie 20 lat. Ukończył Inżynierię Biomedyczną (Optyka Biomedyczna) oraz studia podyplomowe z optometrii. Zrzeszony w Polskim Towarzystwie Optometrii i Optyki (profil specjalisty: NO17719). W Soczewki24 odpowiada m.in. za nadzór merytoryczny treści oraz wsparcie eksperckie.

Zobacz wybrane treści, w których jest autorem lub sprawuje nadzór merytoryczny